Bir web sitesini yenilemek için belirli bir yaşı doldurmasını beklemek gerekmez. Bir web sitesi, işletmenin güncel hizmetlerini anlatmıyor veya gerekli işlemleri desteklemiyorsa yeniden ele alınabilir. İçeriklerin verimli biçimde yönetilememesi ya da sitenin görsel sunumunun artık işletmenin tercihini yansıtmaması da değişiklik ihtiyacı doğurabilir. Bunun sınırlı bir düzenlemeyle mi yoksa yeni bir projeyle mi çözüleceği ise mevcut site incelenmeden bilinemez.
Yıllardır yayında olan bir site hâlâ kendisinden beklenen görevleri yerine getiriyor olabilir. Buna karşılık birkaç ay önce hazırlanan bir site, işletmenin sunduğu hizmetler değiştiği veya başlangıçta işletmenin çalışma biçimine uygun bir yapıyla kurulmadığı için yetersiz kalabilir. Sitenin yayına alınmasından bu yana geçen süre tek başına karar vermek için yeterli değildir.
Web sitesinin yaşı karar vermek için yeterli midir?
Hayır. Web siteleri için her işletmeye uygulanabilecek sabit bir yenileme süresi yoktur. Karar, sitenin kaç yıldır yayında olduğundan çok bugün kendisinden beklenenleri karşılayıp karşılamadığına ve ihtiyaç duyulan değişiklikleri ne ölçüde desteklediğine bağlıdır.
Yeni tasarım eğilimlerinin ortaya çıkması mevcut siteyi kendiliğinden geçersiz kılmaz. Sayfalar gerekli bilgileri açıkça sunuyor, ziyaretçiler işlemlerini tamamlayabiliyor ve içerikler kolayca yönetilebiliyorsa yalnızca takvim nedeniyle yeni bir siteye ihtiyaç olmayabilir.
Tersi de mümkündür. Yakın zamanda hazırlanan bir sitede yeni bir içerik türü eklemek sürekli teknik müdahale gerektirebilir. Önemli bir işlem mobil cihazlarda tamamlanamayabilir veya işletmenin yeni çalışma biçimi sistem tarafından desteklenmeyebilir. Sitenin yeni olması bu sorunları ortadan kaldırmaz.
Ziyaretçiler herhangi bir sorunla karşılaşmasa bile sitenin teknik yapısı zamanla sürdürülemez hâle gelebilir. Kullanılan yazılım veya bileşenler artık güncellenmiyor ya da teknik destek almıyor olabilir. Yapı, güncel tarayıcılar, cihazlar, sunucu ortamları veya bağlı hizmetlerle uyumunu da yitirebilir. Böyle bir durumda görünür bir sorun çıkmasını beklemek doğru olmayabilir. Sorunun yalnızca ilgili bileşenin değiştirilmesiyle giderilip giderilemeyeceği, bu bileşenin mevcut yapının diğer bölümleriyle kurduğu bağlantılar incelendikten sonra anlaşılır.
Web sitesi yenilenirken içerik de değişmek zorunda mıdır?
Hayır. Bir web sitesinin görsel veya teknik olarak yenilenmesi, bütün metinlerin ve görsellerin yeniden hazırlanmasını gerektirmez. Doğru ve güncel içerikler yeni sitede kullanılmaya devam edebilir.
İçeriklerin yazılması ve düzenlenmesi editoryal bir çalışmadır. Arama görünürlüğüne yönelik içerik geliştirme ise SEO çalışmasının parçası olabilir. Bu çalışmalar web sitesi projesiyle aynı dönemde yürütülebilir. Ancak sitenin tasarlanması veya geliştirilmesi, içerik çalışmalarını kendiliğinden proje kapsamına almaz. İçerikten kimin sorumlu olduğu ve hangi içeriklerin değişeceği ayrıca belirlenmelidir.
Mevcut içeriklerin yeni sisteme aktarılması da yeni içerik hazırlamakla aynı iş değildir. İçerikler uygun bir veri yapısında tutuluyorsa aktarım teknik bir taşıma işlemiyle yapılabilir. Böyle bir aktarım mümkün değilse metinlerin, görsellerin ve dosyaların yeni sisteme elle girilmesi gerekebilir veya aktarım için özel formatlama çalışmaları gerekebilir. Teklifte içerik üretimi, içerik girişi ve veri aktarımı birbirinden ayrı gösterilmelidir.
Görsel sunum ile teknik yapıdaki değişiklikler nasıl ayrılır?
Görsel sunum; renkleri, yazı karakterlerini, görselleri, sayfa düzenlerini ve ziyaretçinin kullandığı arayüzü kapsar. Teknik yapı ise yalnızca yönetim panelinden veya arka planda çalışan sistemlerden oluşmaz. Sayfaları ekranda oluşturan şablonlar ve ön yüz kodları, içeriklerin tutulduğu yapı, formlar, sistem bağlantıları ve sunucu gereksinimleri de teknik çalışmanın parçalarıdır.
Bu iki alan her projede aynı ölçüde değişmez. Bir sitenin teknik yapısı baştan geliştirilirken ziyaretçinin gördüğü tasarım aynı kalabilir. Buna karşılık görsel sunum bütünüyle değişirken içerik yapısı ve çalışan işlevlerin önemli bir bölümü korunabilir.
Görsel değişikliğin sınırlı görünmesi, teknik çalışmanın da sınırlı olacağını göstermez. Ortak şablonları ve merkezi stilleri bulunan bir sitede renk ve tipografi değişiklikleri mevcut yapı üzerinde uygulanabilir. Sayfalar birbirinden bağımsız kurulmuşsa aynı görsel değişiklik her sayfaya ayrı ayrı müdahale edilmesini veya ön yüzün yeniden geliştirilmesini gerektirebilir.
“Güncelleme”, “yenileme”, “yeniden tasarım” ve “yeniden geliştirme” ifadeleri her firma tarafından aynı anlamda kullanılmaz. Bu nedenle kullanılan terimden çok içerikte, görsel sunumda, işlevlerde, teknik yapıda ve geçiş sürecinde hangi çalışmaların yapılacağına bakılmalıdır.
Hangi durumlarda web sitesi yeniden ele alınabilir?
Bir web sitesiyle ilgili değişiklik ihtiyacı çoğu zaman doğrudan yeni bir site talebiyle başlamaz. İşletmenin sundukları veya çalışma biçimi değişebilir, mevcut işleyiş verimsizleşebilir ya da site kendisinden beklenen bir görevi yerine getiremeyebilir.
İşletmenin sundukları veya çalışma biçimi değiştiğinde
Yeni bir ürün, hizmet, müşteri grubu veya iş süreci yalnızca yeni bir sayfa gerektirmeyebilir. Bunlara ait bilgilerin sitede düzenli olarak girilmesi, sınıflandırılması, yayınlanması ya da başka bir işlemin parçası hâline gelmesi de gerekebilir.
Mevcut sistem ortak alanları, listelemeyi ve gerekli iş akışını destekliyorsa yeni ihtiyaç sisteme eklenebilir. Her kayıt için ayrı bir sayfanın elle kurulması gerekiyorsa veya bilgi diğer işlemlerle ilişkilendirilemiyorsa sorun sayfa eksikliğinden çok sistemin sağladığı olanaklarla ilgilidir. Bunun yeni bir içerik türü, belirli bir işlev veya daha geniş bir geliştirme gerektirip gerektirmediği teknik incelemede ortaya çıkar.
Site ziyaretçiyi aradığı bilgiye veya işleme yönlendiremediğinde
Ziyaretçiler siteye aynı sayfadan veya aynı amaçla gelmez. Bir kişi yalnızca bilgi ararken bir başkası teklif almak, rezervasyon yapmak, ürün satın almak veya işletmeyle iletişim kurmak isteyebilir. Ziyaretçinin izleyeceği yol her zaman doğrusal değildir. Buna rağmen menü, sayfalar arasındaki bağlantılar, içerik sırası ve işlem alanları ziyaretçiyi aradığı bilgiye veya tamamlamak istediği işleme yöneltmelidir.
Site ziyaret almasına rağmen önemli işlemler başlamıyor veya tamamlanmıyorsa önce sorunun hangi aşamada yaşandığı araştırılır. Ölçüm verileri, arama sorguları, form kayıtları, kullanıcı geri bildirimleri ve sayfaların doğrudan incelenmesi yanlış beklenti, eksik bilgi, belirsiz yönlendirme ve teknik hata gibi farklı nedenleri ayırmaya yardımcı olabilir. İletişim bağlantısının zor bulunması bu sorunun bir belirtisi olabilir, fakat tek başına sorunun tamamını açıklamaz.
Çözüm içerik düzenlemesi, sayfa yapısının değiştirilmesi, işlem adımlarının yeniden kurulması veya teknik bir düzeltme olabilir. Trafiğin sonuç üretmemesi, bütün sitenin yenilenmesi gerektiğini tek başına göstermez.
İçerikler mevcut sistemde verimli biçimde yönetilemediğinde
Ürün, proje, duyuru, yayın veya benzeri tekrar eden içeriklerin olağan yönetimi teknik uzmanlık gerektirmemelidir. Sistem kurulduktan sonra yetkili kullanıcıların yeni kayıt ekleyebilmesi, ortak bilgileri tek bir yerden güncelleyebilmesi ve mevcut şablonları kullanabilmesi beklenir.
Her yeni içerikte sayfanın baştan kurulması veya aynı bilginin birden fazla yerde ayrı ayrı değiştirilmesi, içerik yapısında bir eksikliğe işaret edebilir. Olağan bir yayın işlemi için geliştirici desteğine ihtiyaç duyulması da aynı sorunun başka bir belirtisidir. Yeni bir içerik türü ve yönetim alanları eklemek yeterli olabilir. Mevcut şablonlar ve veriler birbirine sıkı biçimde bağlıysa daha geniş bir teknik çalışma gerekebilir.
İşlem ve takip süreçleri mevcut sistemle verimli yürütülemediğinde
Web sitesi ihtiyaca göre bilgi toplayabilir, kayıt oluşturabilir, başvuruları sınıflandırabilir, rezervasyon veya ödeme alabilir ve oluşan kaydı ilgili kişiye ya da başka bir sisteme aktarabilir. Bununla birlikte her süreç bütünüyle site içinde tamamlanmaz. İnsan değerlendirmesi, telefon görüşmesi, fiziksel teslimat veya başka bir sistemle devam eden adımlar bulunabilir.
Bu nedenle asıl soru, bütün sürecin dijitalleştirilip dijitalleştirilmediği değildir. Önemli olan, site, diğer sistemler ve çalışanlar arasındaki iş bölümünün işletmenin bugünkü hacmine hâlâ uygun olup olmadığıdır. İşlemler verimli yürütülebilmeli ve gerektiğinde izlenebilmelidir. Düşük işlem hacminde uygun olan elle takip yöntemi, işlem sayısı veya ekip büyüdüğünde tekrarlanan çalışmalara, gecikmelere ve hatalara daha açık hâle gelebilir. Başlangıçta geçerli olan tercihin işletmenin ölçeği değiştiğinde yeniden değerlendirilmesi gerekebilir.
Önce hangi adımların sitede, hangi adımların başka sistemlerde ve hangilerinin insan kontrolünde yürütüleceği belirlenir. Eksik kalan bağlantı bazen tek bir entegrasyonla tamamlanabilir; bazı durumlarda ise veri yapısının ve ilgili işlevlerin birlikte değiştirilmesi gerekir.
Görsel sunumda değişiklik istendiğinde
Bir site işlevlerini yerine getirdiği hâlde işletmenin tercih ettiği görsel dili artık yansıtmayabilir. İşletme bu nedenle sitenin görsel sunumunu değiştirmek isteyebilir. Bu isteği satış, trafik veya güven üzerindeki ölçülmemiş etkilerle gerekçelendirmek gerekmez.
Görsel değişiklik sınırlı bir tasarım ve uygulama çalışmasıyla yapılabilir. Mevcut tema, şablonlar veya ön yüz kodları yeni sunumu desteklemiyorsa teknik müdahalenin kapsamı büyüyebilir. Yalnızca görsel değişiklik istenmesi, yapılacak işin baştan sınırlı veya kapsamlı sayılmasına yetmez.
Değişiklik ihtiyacından uygulama kapsamına nasıl geçilir?
Süreç “Siteyi yenilemek istiyoruz” cümlesinden değil, mevcut sitenin karşılayamadığı ihtiyaçtan başlamalıdır. İşletmenin yeni bir içerik yayımlayamaması, belirli bir işlemi yürütememesi, içerikleri verimli yönetememesi veya istediği görsel sunumu teknik destek almadan uygulayamaması başlangıç noktasını oluşturabilir.
Ardından ihtiyacın neden karşılanamadığı incelenir. Sorun içerikte, sayfaların düzeninde, kullanıcıya sunulan işlem yolunda, teknik bir arızada, sistemin yeteneklerinde veya işletmenin değişen çalışma biçiminde olabilir. Aynı belirti birden fazla nedenden doğabileceği için çözümü doğrudan belirtiden çıkarmak doğru olmaz.
Uygulama kapsamı, sorunun nedeni belirlendikten sonra mevcut sistemin olanakları ve sınırları dikkate alınarak oluşturulur. İşletmenin teknik yöntemi önceden tarif etmesi gerekmez. Hangi ihtiyacın karşılanmadığını, hangi işleyişin devam etmesi gerektiğini ve değişiklikten sonra hangi işin yapılabilir hâle gelmesi beklendiğini açıklaması teknik değerlendirme için yeterli bir başlangıç sağlar.
Mevcut site incelemesi neyi ortaya çıkarır?
Mevcut site incelemesi, istenen değişikliğin hangi bölümleri etkilediğini ve bugün çalışan yapının ne ölçüde kullanılmaya devam edebileceğini gösterir. Yalnızca sorun görülen sayfaya değil, o sayfanın bağlı olduğu içeriklere, şablonlara, verilere, işlevlere ve bağlantı kurduğu başka sistemlere de bakılır.
Bu incelemeyle sistemin yeni ihtiyacı karşılamak için hangi olanaklara sahip olduğu, nerede sınırlı kaldığı ve yapılacak müdahalenin başka hangi alanları etkileyebileceği anlaşılır. Kullanılan yazılımların güncel durumu, lisanslar, özel geliştirmeler, site yönetimi, hesapların kime ait olduğu, verilerin tutulma biçimi ve sonraki bakım koşulları da uygulanabilir seçenekleri değiştirebilir.
İnceleme aynı zamanda belirsizlikleri ortaya çıkarır. Bazı bağlantıların nasıl çalıştığı bilinmiyor, gerekli hesaplara erişilemiyor veya ölçüm verisi bulunmuyor olabilir. Bu eksikler kapsam ve geçiş planında ayrıca ele alınır. Ölçüm verisinin bulunmaması, yenilemenin satış, trafik veya talep sorununu çözeceğini göstermez. Yalnızca mevcut durum hakkında hangi çıkarımların yapılamayacağını belirler.
Yapılacak değişikliğin teknik kapsamı nasıl belirlenir?
Teknik kapsam, değişikliğin ekranda ne kadar yer kapladığına göre değil, sistemin hangi bölümlerini etkilediğine göre belirlenir. İçerik yapısı, sayfa şablonları, ön yüz kodları, yönetim paneli, veriler, işlevler, başka sistemlerle kurulan bağlantılar ve sunucu gereksinimleri aynı değişiklikten farklı ölçülerde etkilenebilir.
Sistemin parçaları ortak şablonlar ve yeniden kullanılabilen bileşenlerle kurulmuşsa birçok sayfaya yansıyan bir değişiklik tek bir merkezden yapılabilir. Birbirine sıkı biçimde bağlı veya sayfa sayfa kurulmuş bir yapıda ise ekranda küçük görünen bir değişiklik çok sayıda bölüme müdahale edilmesini gerektirebilir. Buna karşılık yüzlerce kaydın içeriği değişse bile mevcut veri yapısı ve şablonlar bu çalışmayı destekliyorsa yazılım tarafındaki değişiklik sınırlı kalabilir.
Bu nedenle yapılabilecek işler küçükten büyüğe ilerleyen sabit basamaklar oluşturmaz. İçerik veya yapılandırma düzenlemesi, belirli bir işleve yönelik geliştirme, sitenin bir bölümünün yeniden kurulması ya da daha geniş bir yeniden geliştirme farklı seçeneklerdir. Bunlardan hangisinin uygun olduğu, etkilenen alanlar ve aralarındaki bağlantılar bilindikten sonra değerlendirilir.
Mevcut yapıyı uyarlamak ile yeni bir yapı geliştirmek karşılaştırılırken yalnızca ilk geliştirme için gereken süreye bakılmaz. Devam etmesi gereken işleyiş, verilerin taşınması, testler, yayına geçiş, teknik riskler ve sonraki bakım da hesaba katılır. Bazı sitelerde sınırlı görünen bir ihtiyacı eski yapıya eklemek, aynı ihtiyacı içeren yeni bir yapı hazırlamaktan daha fazla çalışma ve risk doğurabilir. Bunun tersi de mümkündür. Bu karar teknik inceleme yapılmadan verilemez.
Yenileme öncesinde koruma ve geçiş kapsamı nasıl belirlenir?
Bir siteyi yenilemek, mevcut sitedeki her şeyi aynen sürdürmek veya bütünüyle silmek anlamına gelmez. Önce içeriklerin, verilerin, işlevlerin ve hesapların hangilerinin işletme açısından değer taşımaya devam ettiği belirlenir. Proje ekibi bunların teknik bağlantılarını, değiştirilmesi veya kaldırılması hâlinde doğabilecek sonuçları ve uygulanabilecek geçiş yöntemlerini inceler.
Her unsur için aynı karar verilmek zorunda değildir. Bir içerik olduğu gibi kullanılabilir, düzenlenebilir veya artık gerekli değilse yayından kaldırılabilir. Veriler yeni sisteme taşınabilir ya da saklama gereksinimine göre arşivlenebilir. Çalışan bir işlev aynı biçimde korunabileceği gibi aynı görevi daha uygun bir yöntemle yerine getirecek şekilde yeniden kurulabilir. Alan adı, kurumsal e-posta, analitik ve reklam hesapları işletmenin denetiminde kalırken yeni siteyle kurulan bağlantıları değişebilir.
İşletme, nelerin kullanılmaya devam edeceğine teknik sonuçları öğrendikten sonra karar verir. Proje ekibi ise belirli bir içeriğin, kaydın, işlevin veya hesabın neden önemli olabileceğini açıklar; koruma, taşıma, yeniden kurma, arşivleme ve kaldırma seçeneklerinin sonuçlarını gösterir. İşletme bir unsurun artık gerekli olmadığına karar verebilir. Böyle bir durumda kararın geçiş planına açıkça işlenmesi, gerekliyse yedeğinin alınması ve bağlı alanların kontrol edilmesi gerekir.
Bir sayfanın içeriği, amacı veya adresi değiştirildiğinde mevcut bağlantılar ve arama görünürlüğü de etkilenebilir. Hangi sayfaların devam edeceği, hangilerinin değişeceği ve eski adreslerle ne yapılacağı yayından önce değerlendirilmelidir. Arama motorlarının siteye erişimi, sayfa yapısı ve temel teknik gereksinimler SEO Uyumlu Web Sitesi Nedir? yazısında ele alınmaktadır.
Geçiş planı yalnızca neyin taşınacağını değil, yeni sistemde neyin kontrol edileceğini de belirler. Verilerin eksiksiz aktarılması, önemli işlemlerin çalışması, hesap bağlantılarının doğrulanması ve eski sistemin ne zaman devreden çıkarılacağı yayına geçmeden önce planlanmalıdır.
Sonuç
Bir web sitesi belirli bir yaşı doldurduğu için değil, işletmenin güncel ihtiyaçlarını artık karşılamadığı veya ihtiyaç duyulan değişikliği mevcut yapıda uygun biçimde destekleyemediği zaman yeniden ele alınır. Bunun içerik düzenlemesi, sınırlı teknik çalışma, kısmi yeniden geliştirme veya yeni bir proje gerektirip gerektirmediği baştan bilinemez.
Karar, mevcut yapının olanakları ve bağlantıları, devam etmesi gereken işleyiş, geçiş gereksinimleri ve sonraki bakım koşulları incelendikten sonra verilmelidir. Yenileme, bu değerlendirmenin başlangıç varsayımı değil, olası sonuçlarından biridir.
